HISTORIA MIASTA WARSZAWA
Info Miasto

Warszawa
Nazwa Warszawa pochodzi od imienia rycerza z rodu Raww. Warsz, bo tak mia ten rycerz na imi, by wacicielem wsi istniejcej od XII/XIII wieku, na terenie obecnego Mariensztatu. Pod koniec XVIII wieku zaoony przez sprowadzonych z Torunia bogatych kupcw grd ksicy otrzyma nazw "Warszowa". Warszawa jako powany ju orodek miejski w skali Mazowsza, zostaje przyczona w 1526 roku do Korony. Rwnoczenie wiele przywilejw i uatwie podatkowych uzyskuje mieszczastwo warszawskie.
W 1546 r. Krlowa Bona, wdowa po Zygmuncie Starym, osiada w dworze jazdowskim w Warszawie, a do czasu swego wyjazdu do Woch w 1556 roku. Bieca polityka skaniaa Zygmunta Augusta do coraz czstszych wizyt w Warszawie. W momencie kiedy w centrum zainteresowa politycznych znalazy si tereny pnocne i wschodnie Krakw odszed w zapomnienie. Podczas obrad sejmu w Lublinie w 1569 roku podjto decyzj o staej siedzibie sejmw walnych Korony i Wielkiego Ksistwa Litewskiego w Warszawie, a take i od 1573 roku Warszawa bdzie miejscem elekcji krlw polskich.
Pierwsza wolna elekcja odbya si pod podwarszawsk wsi Kamion w 1573 roku. W ten czas bya to elekcja Henryka Walezego. Natomiast rok pniej we wsi Wielka Wola Stefana Batorego. W 1587 roku kolejna elekcja ma miejsce na polach pod Wielk Wol , na ktrej wprowadzono na tron Zygmunta III Waz. Po poarze Zamku Krlewskiego na Wawelu zapada decyzja, podejmowana etapami, przeniesienia stolicy do Warszawy (1956). Krl wracajc z wojny moskiewskiej w 1611 roku wprowadzi si na stae do uprzednio przebudowanego Zamku warszawskiego. Naley jednak zaznaczy, e faktyczna stoeczno nie zostaa potwierdzona adnym aktem prawnym gdy Warszawa oficjalnie nie bya stolic. A do upadku Polski (1795) przysugiwao jej wycznie miano miasta rezydencjonalnego Jego Krlewskiej Moci.
Okres panowania Zygmunta III Wazy to czas kiedy Warszawa bya jednym z wikszych orodkw miejskich w Polsce i liczya kilkanacie tysicy mieszkacw. Dwr krlewski i ksztatujcy si orodek dyspozycyjny pastwa przyciga do Warszawy szlacht i duchowiestwo. Ponadto magnaci skupowali wsie podwarszawskie, wystawiali w Warszawie rezydencje i tworzyli jurydyki. Czas wadzy Zygmunta III Wazy to rwnie powstanie najwikszego dziea sztuki inynierskiej czyli mostu przez Wis, ktrego budowa trwaa pi lat. Most zosta oddany do uytku w 1573 roku, a wykaczany by przez nastpne dziesiciolecie. By to most konstrukcji palowej liczcy 18 przse i 500 m dugoci. Na most wjedao si przez dwupitrow baszt, w ktrej czuwali stranicy, gdy obawiano si zaprszenia ognia. Jednake most nie by dugo chlub Warszawy poniewa na wiosn 1603 roku zosta zniszczony przez lody Wisy. I a do 1775 roku nie byo staej przeprawy przez rzek.
W pierwszej poowie XVII wieku przebudowano kolegiat w. Jana, ktra w ten sposb zyskaa renesansowo-barokow fasad. Nastpnie poczono j z Zamkiem Krlewskim. Zaraz obok kolegiaty wybudowano bogato zdobiony koci, ktry by chlub Zygmunta III Wazy. Przy ul. Freta powsta koci i klasztor Dominikanw. Zamek Krlewski, po przebudowie, zyska w tym czasie charakterystyczn posta nieforemnego piciokta, a siedziba krla zostaa bogato wyposaona w dziea sztuki. Z kolei Zamek Jazdowski to wsplne dzieo Wazw. Otoczony by on ogrodem i zwierzycem. Powsta take Paac Kazimierzowski (obecnie gwny budynek Uniwersytetu Warszawskiego). Rok 1643 to rozpoczcie budowy paacu przy Krakowskim Przedmieciu przez hetmana Stanisawa Koniecpolskiego (dzi siedziba Prezydenta Rzeczypospolitej). W 1643 roku wystawiony zosta przed Zamkiem Krlewskim pomnik, niemal symbol miasta - kolumna Zygmunta. A to wszystko za spraw Wadysawa IV. Kolumna przetrwaa potop szwedzki, obalili j dopiero hitlerowcy.
Najazd szwedzki w 1655 roku to koniec sielankowego okresu Warszawy. W skutek dziaa wojennych zrujnowane zostay bogate rezydencje, a ich wyposaenie jak meble, dziea sztuki, archiwa i biblioteki zostay wywiezione do Szwecji. Okupacja szwedzka, nazwana w historii potopem, trwaa do 1660 roku.
Panowanie krla Jana III Sobieskiego to ponowny rozkwit Warszawy. Za spraw krla Jana III Sobieskiego zostay zagospodarowane w szczeglnoci poudniowe tereny stolicy. Co wicej w 1677 roku krl naby dobra Milanw i rozpocz budow reprezentacyjnej podmiejskiej rezydencji, dajc jej nazw Willa Nova. Na pocztku by to skromny dwr szlachecki, ktry z czasem przeistoczy si w paac. Urok tego paacu tkwi w ogrodzie zaprojektowanym w stylu francuskim, o jasnej i prostej kompozycji, z rozlegymi perspektywami i du rol wody oraz wkomponowanymi posgami antycznych bstw. Na pnoc od miasta znajduje si Marymont zwizany z on krla. Nazwa zostaa utworzona cze krlowej Marysieki. Z inicjatywy krlowej powstaa w Warszawie centralna hala targowa zwana Marywilem, wybudowana na terenie obecnego placu Teatralnego i Teatru Wielkiego. Rwnoczenie powstay take takie budowle jak paac Krasiskich, kocioy Sakramentek na Nowym Miecie, Kapucynw przy ul. Miodowej, Karmelitw na Krakowskim Przedmieciu.
W pierwszej poowie XVIII wieku do Warszawy ponownie wraca chaos, wojna i klska ywioowa. Dopiero pod rzdami Stanisawa Augusta Poniatowskiego staa si ponownie spokojn Warszaw, centrum gospodarczym, kulturalnym i politycznym kraju. Wzdu poudniowej czci Nowego wiatu pojawiy si nowe jurydyki, a na terenie zwierzyca u stp Zamku Ujazdowskiego powsta pawilon zwany azienk. rodkowa cz pawilonu to sala, przeznaczona na ani wyoona muszlami i kamykami. Symbolizowaa grot, ktrej ciany zdobiy medaliony. Pawilon by pniej rozbudowany przez Stanisawa Augusta, ktry stworzy z niego pikny paac azienkowski.
W 1770 roku wzniesiono wok miasta tzw. okopy Lubomirskiego czyli way, ktre miay wzmocni kontrol sanitarno-policyjn w obawie przed grasujc w Polsce dum. Komunikacja midzy prawo- i lewobrzen czci Warszawy odbywaa si promami, a w czasie zimy po lodzie. Dopiero w 1776 roku przy ul. Bednarskiej wybudowano, likwidowany na zim, most na odziach.
Ostatnia prba naprawy Rzeczypospolitej. Polskie podjta zostaa w Warszawie w latach 1788 - 1792. Mieszczastwo wymogo na obradujcym sejmie, zwanym Wielkim, pierwsze ustpstwa na rzecz polskiego trzeciego stanu. W 1789 roku nastpia organizacja przedstawicieli miast polskich przez Magistrat Warszawy oraz zorganizowana zostaa czarna procesja. 20 kwietnia 1791 roku zostaa uchwalona ustawa o miastach, a 21 kwietnia zostaa wpisana do ksig Starej Warszawy (na pamitk tego wydarzenia obchodzimy od 1991 roku wito Warszawy). Owa ustawa przeksztacia Warszaw w nowoczesny orodek miejski, scalony pod jednym zarzdem.
W momencie kiedy Sejm Wielki przyj reformy wzmacniajce pastwo, a zwaszcza Konstytucj 3 Maja, na kraj najechaa rosyjska interwencja wojskowa. W 1794 roku wybucho Powstanie Kociuszkowskie. W niespena miesic pniej walk rozpocza Warszawa, w ktrej ogromne znaczenie mia warszawski szewc Jan Kiliski. Decydujce znaczenie miaa bitwa piechoty na Krakowskim Przedmieciu koo kocioa w. Krzya oraz odparcie przez lud warszawski uderzenia najsilniejszej kolumny wojsk nieprzyjacielskich koo paacu Saskiego. Pomimo tego i lewica w Warszawie odniosa zwycistwo powstaje rzd o prawicowym charakterze - Rada Najwysza Narodowa. Udzia warszawiakw w walkach doprowadzi do tego, i wojska nieprzyjacielskie musiay odstpi od oblenia Warszawy. Kapitulacja miasta nastpia kiedy Kociuszko ponis klsk pod Maciejowicami oraz kiedy Aleksander W. Suworow zdoby Prag. Garstka urzdw centralnych zostaa polikwidowana przez urzdnikw carskich, ktrzy nakazali krlowi podpisanie abdykacji i opuszczenie Warszawy. Nastpnie nastpia kapitulacja miasta, a ostatni rozbir Polski doprowadzi do zniknicia Warszawy z mapy Europy. Od tej pory Warszawa staa si prowincjonaln siedzib jednego z departamentw Prus Poudniowych. Liczba ludnoci z zmalaa do 60 tys. Dopiero wieci o sukcesach cesarza Francuzw Napoleona i klsce Prus przerway atmosfer beznadziei i marazmu. W 1815 roku mia miejsce Kongres Wiedeski podczas ktrego utworzono autonomiczne Krlestwo Polskie ze stolic w Warszawie.
Do Warszawy wkracza okres szybkiego rozwoju kapitalizmu i industrializacji. Pojawiaj si maszyny parowe. Powstaje wiele monumentalnych gmachw uytecznoci publicznej, drugi drewniany most na Wile czcy oliborz z Prag pnocn oraz Aleje Jerozolimskie. Na miejscu odremontowanego Marywilu powstaje Teatr Wielki. Zbudowany zostaje Paac Staszica i Belweder.
W 1816 roku powoany zostaje Uniwersytet z 5 wydziaami takimi jak teologia, prawo, medycyna, filozofia, nauka i wydzia sztuk piknych.
Warszawa miaa pozosta centrum ycia narodowego. W tym miejscu koncentrowaa si konspiracja przeciw zaborcy, tu dojrzeway idee rewolucyjne. Kolejne powstania narodowo-wyzwolecze byy przygotowywane przez patriotyczne rodowiska warszawskie. Tymi powstaniami byy powstanie w listopadzie 1830 roku i w styczniu 1863 roku. Upadek obydwu zryww doprowadzi do represji. Nastpnie zniesiono Sejm, wojsko polskie i konstytucj, konfiskowano dobra, wiziono, zsyano na Sybir, zamknito Uniwersytet i Towarzystwo Przyjaci Nauk, zaprowadzono stan wojenny. W tym samym czasie podjto decyzj o budowie twierdzy-wizienia - Cytadel (1832-1863). W tym celu zajto okoo 400 posesji, a z wyburzonych domw wysiedlono okoo 15 tysicy osb. Ponadto w Warszawie wybudowano kilka cerkwi, a na placu Saskim stan sobr bizantyjski jako symbol carskiego panowania.
Pomimo tego rozwj gospodarczy Warszawy nie zosta przerwany przez ucisk polityczno - kulturalny. Nastpi proces ksztatowania nowoczesnej metropolii. Dziki Adamowi Idzikowskiemu paac Saski zosta przebudowany i ozdobiony od frontu klasyczn kolumnad. Nastpnie powsta pierwszy hotel-Hotel Europejski, a bogaci ludzie budowali paacyki wzdu Alej Ujazdowskich. W miecie rozpoczyna sw dziaalno nowo utworzona instytucja, Komitet do Uoenia Planu Regulacyjnego m. Warszawy. W skad tego komitetu wliczali si wybitni architekci czuwajcy nad zewntrznym wygldem i wewntrznym rozplanowaniem domw. W latach 1861-1864 zosta zbudowany most elazny na kamiennych podporach. Projekt tego mostu naley do Stanisawa Kierbedzia. W 1944 roku filary mostu zostay zniszczone przez Niemcw. Obecnie jest to most lsko-Dbrowski. Kolejny etap to odbudowa i rozbudowa Pragi, ktra zostaa zniszczona w Powstaniu Kociuszkowskim, w czasach napoleoskich i w okresie Powstania Listopadowego. W celu usunicia niechci do odbudowy tych przedmie i zatrzymania odpywu mieszkacw, zastosowano zachty takie jak przyznawanie odszkodowa za spalone mienie, zwolnienia z pacenia podatkw, udzielania poyczek. W latach 1853 - 1855 wybudowano nowy wodocig warszawski obsugujcy cz rdmiecia. Od 1856 roku rozpoczto stosowa owietlenie gazowe zamiast wczeniej stosowanych lamp olejowych.
Do gwnych czynnikw miastotwrczych zaliczano rozwj przemysu i reform uwaszczeniow. Tradycyjny plebs Warszawy zosta przeistoczony w klas robotnicz. W 1882 roku liczba ludnoci Warszawy wzrosa do ponad 380 tys. Pomimo tego Warszawa nie moga poszerza swojego terytorium poniewa otaczajcy j podwjny piercie fortw obronnych wraz z Cytadel zakrela nieprzekraczalne granice miasta. Na skutek tego Warszawa naleaa do najbardziej przeludnionych miast Europy w drugiej poowie XIX w. W 1881 r. przystpiono do budowy nowoczesnych wodocigw i kanalizacji wedug projektu Williama Lindleya. Od 1885 r. zaczto instalowa ogrzewanie wodne mieszka i innych pomieszcze. Powstaa sie wskotorowych kolejek dojazdowych, czcych miasto ze stref podmiejsk.
Jednoczenie by to okres silnej rusyfikacji. Wiele szk zostao zlikwidowanych, a w pozostaych usunito cakowicie jzyk polski. Caej tej sytuacji sprzeciwiay si patriotyczne krgi inteligencji. Owe krgi organizoway tajne nauczanie, prowadzone na wszystkich poziomach. Jednym z wykadowcw by, wtedy student weterynarii, Stefan eromski, prowadzcy tajne komplety wrd robotnikw i rzemielnikw. Spis z 1882 r. wykaza, e Warszawa bya miastem analfabetw. Wyksztacenie elementarne posiadao 46,1%, rednie 6,5% a wysze tylko 1,9%. Jednake mona dostrzec renesans w kulturze. Istniejce od 1860 r. Warszawskie Towarzystwo Zachty Sztuk Piknych w 1900 roku otrzymao wasny gmach. Wydarzeniami byy wystpy gocinne wiatowej gwiazdy Heleny Modrzejewskiej. Podczas swoich wystpw przedstawiaa swoje pene ognia i siy interpretacje, a take omielaa si deklamowa publicznie zakazane przez cenzur wiersze. Kady jej wystp by przyjmowany przez publiczno z entuzjazmem, co przestraszyo wadze. W tym celu wadze uniemoliwiy powrt Heleny Modrzejewskiej do Warszawy. Pomimo wielostronnej dziaalnoci wadz zaborczych zmierzajcych do przeksztacenia jej w prowincjonalny orodek gubernialny, Warszawa popowstaniowa nie przestaa peni funkcji stolicy narodu.
w Petersburgu W 1905 roku w Petersburgu miaa miejsce krwawa niedziela, ktra odbia si szerokim echem w Warszawie. Doprowadzio to do strajkw, co przerodzio si w rewolucj trwajc 2 lata (1905 - 1907). Owa rewolucja wywoaa w Warszawie wielki ferment mylowy, bunt przeciwko moralnej obudzie i bezideowoci konserwatywnej czci spoeczestwa oraz ostry autokrytycyzm i afirmacj ruchu rewolucyjnego.
Spoeczestwo warszawskie zostao pobudzone przez wybuch I wojny wiatowej . 1 sierpnia Komitet Obywatelski rozpocz swoj dziaalno i w miar zbliania si wojsk niemieckich do stolicy przejmowa coraz wicej agend magistratu. 1 sierpnia 1915 roku Rosjanie, po stu latach obecnoci, opucili Warszaw. 21 listopada 1915 roku Komitet Obywatelski powoa Zarzd Warszawy, ktremu Warszawa zawdzicza pozycj miasta stoecznego. Od sierpnia 1915 r. do listopada 1918 r. Warszawa bya okupowana przez wojska niemieckie.
W listopadzie 1918 roku, po potajemnym opuszczeniu Warszawy przez gubernatora Hansa Beselera, do Warszawy przyjeda komendant legionw polskich Jzef Pisudski. To wydarzenie przyczynio si do rozbrojenia Niemcw.
W Warszawie oprcz nadziei, rozczarowa, walk politycznych i protestw spoecznych miay miejsce wydarzenia o znaczeniu oglnokrajowym, a nawet europejskim. W sierpniu 1920 r. miasto walczyo z najazdem sowieckim. Punktem zwrotnym w wojnie bya bitwa o Radzymin. Dziki kontrofensywie Pisudskiego zakoczya si zwycistwem.
W dwa lata pniej ponis mier pierwszy prezydent II Rzeczypospolitej Gabriel Narutowicz. W maju 1926 r. stolica spyna krwi ofiar bratobjczych walk midzy oddziaami lojalnymi wobec wczesnego prezydenta Stanisawa Wojciechowskiego a zwolennikami przejmujcego wadz marszaka Jzefa Pisudskiego. Bilans dwudniowych walk to 379 zabitych i 920 rannych.
W 1934 r. dziaalno samorzdu miejskiego zostaa zawieszona, a na stanowisko prezydenta komisarycznego mianowano Stefana Starzyskiego, ktry peni t funkcj do 27 padziernika 1939 r. Stefan Starzyski doprowadzi do zlikwidowania chaosu w finansach miejskich, a zaoszczdzone rodki przeznaczy na inwestycje miejskie. Realizacj dalekosinych planw prezydenta przerwa najazd wojsk hitlerowskich na Polsk 1 wrzenia 1939 r.
Wybucha II wojna wiatowa. Z 6 na 7 wrzenia 1939 r. Warszaw opuci Naczelny Wdz, przystpiono do ewakuacji, co byo przyczyn osabienia i tak niewielkiego potencjau obronnego Warszawy. Przeciwko chaosowi ewakuacyjnemu wystpi Stefan Starzyski. Pomimo brak formalnych uprawnie, przej peni wadzy cywilnej, a dla zabezpieczenia porzdku publicznego powoa Stra Obywatelsk. 9 wrzenia nastpi atak 4. niemieckiej dywizji pancernej na Warszaw. Bohaterska obrona Warszawy trwaa do honorowej kapitulacji 27 wrzenia. Od tego momentu rozpocza si picioletnia okupacja stolicy. Terror, gwna metoda rzdzenia w okupowanym miecie, spotka si z oporem ze strony warszawiakw. Jego intensywno i rnorodno form uczyniy Warszaw stolic Podziemnego Pastwa Polskiego. Tu koncentroway si centralne orodki dyspozycji politycznej i wojskowej rozmaitych opcji: Delegatura Rzdu na Kraj, Polityczny Komitet Porozumiewawczy i Komenda Gwna Armii Krajowej z jednej strony, promoskiewska Krajowa Rada Narodowa z drugiej. Polskie podziemie organizowao te pomoc dla warszawskich ydw, ktrzy w kocu 1940 r. zostali zamknici w getcie.
15 padziernika 1941 r. Niemcy wydali rozporzdzenie o karze mierci dla ydw opuszczajcych getto oraz dla Polakw udzielajcych im pomocy.
18 kwietnia 1943 r. wybucho powstanie w getcie warszawskim pod przywdztwem Mordechaja Anielewicza. 8 maja w otoczonym przez Niemcw schronie zgina mierci samobjcz wikszo z dowdztwa powstania. Rozbite oddziay, pozbawione przywdztwa, prowadziy na wasn rk walk w ruinach, piwnicach i kanaach jeszcze przez par tygodni. Polskie podziemie i warszawiacy nieli pomoc walczcym ydom. Po stumieniu oporu ludno ydowska zostaa wymordowana, a domy zniszczone.
1 sierpnia 1944 roku rozpoczo si powstanie, ktre zakoczyo dziaania warszawskiego podziemia. Powstanie byo konfrontacj militarn podziemia z siami okupanta niemieckiego, byo rwnie rozpaczliw, ostatni i najpowaniejsz prb obrony wizji II Rzeczpospolitej. Warszawiacy spontanicznie angaowali si w walk. Szybko uruchomiono pras powstacz, radio Byskawic, poczt harcersk. Powstaa Kobieca Suba Pomocy onierzom. Mimo mizernego uzbrojenia i aprowizacji powstacy i cywilni mieszkacy Warszawy odznaczyli si niebywa wol walki i bohaterstwem. 2 padziernika podpisano akt kapitulacji. Niemcy, aby si zemci zrwnali miasto z ziemi, a ludno, ktra nie moga uciec, zostaa masowo wywieziona do obozw. W trakcie powstania zgino okoo16 tys. powstacw i ok. 150 tys. ludnoci cywilnej.
17 stycznia 1945 r. Rosjanie wkroczyli do lewobrzenej Warszawy, a za nimi do zrujnowanego i opustoszaego miasta podyy proradzieckie wadze polskie.
Podjto uchwa o odbudowie Warszawy jako stolicy Polski. Ludno masowo powracaa do Warszawy. Represje NKWD i aparatu bezpieczestwa uniemoliwiay powrt wielu onierzom AK.
Przedwojenna Rada miasta Warszawy zostaa zastpiona Warszawsk Rad Narodow z partyjnej nominacji.
14 lutego 1945 r. zaoone zostao Biuro Odbudowy Stolicy pod kierownictwem Romana Piotrowskiego. Do 1952 r. odbudowano Stare Miasto, Krakowskie Przedmiecie i Nowy wiat, a take czci ulic Miodowej, Dugiej i Senatorskiej oraz placw Teatralnego i Bankowego. W latach 1947 - 1949 wybudowano Tras W-Z z tunelem przebitym pod Krakowskim Przedmieciem. W 1971 r. powoano komitet odbudowy Zamku Krlewskiego dziki inicjatywie Stanisawa Lorentza.
W kraju odradza si warszawski samorzd. 18 maja 1990 r. Sejm uchwala pierwsz ustaw o ustroju Warszawy. 27 maja w demokratycznych wyborach samorzdowych mieszkacy Warszawy wybrali swoich przedstawicieli do siedmiu gmin-dzielnic. Na prezydenta Rada miasta Warszawy wybraa Stanisawa Wyganowskiego. Warszawa po 56-letniej przerwie uzyskaa szans rozwoju zgodnego z wol swoich mieszkacw. Ponownie Warszawa staje si tematem obrad Sejmu, ktry 25 marca 1994 r. uchwala drug ustaw o ustroju miasta stoecznego wprowadzajc w stolicy podzia na 11 niezalenych gmin a nastpnie 15 marca 2002 r. trzeci ustaw, ktra jednoczy podzielon stolic w jedn gmin na prawach powiatu, dodatkowo wczajc do obszaru miasta gmin Wesoa. W pierwszych wyborach bezporednich Prezydentem Warszawy zostaje Lech Kaczyski.
Nieustanne zmiany legislacyjne nie przeszkadzaj gwatownemu wzrostowi gospodarczo-inwestycyjnemu. W kwietniu 1995 r. zostaje oddane do uytku Metro Warszawskie. Powstaj nowe obiekty biurowe, centra handlowe, osiedla mieszkaniowe, mosty i wzy komunikacyjne. Miasto staje si jednym z atrakcyjniejszych miejsc Europy do inwestowania wiatowych kapitaw.